Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) vừa công bố danh sách các mặt hàng xuất khẩu có nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp. Trong danh sách này, nhóm thép, sản phẩm gỗ và kim loại tiếp tục là những lĩnh vực đáng chú ý với nhiều mặt hàng bị đưa vào diện cảnh báo.
1. Xuất khẩu tăng nhanh kéo theo rủi ro phòng vệ thương mại gia tăng
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu dần phục hồi, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam đang ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng. Tuy nhiên, đi cùng với đó là một thực tế đáng lưu ý: xuất khẩu tăng nhanh, nhiều mặt hàng đối mặt nguy cơ bị điều tra phòng vệ từ các thị trường nhập khẩu lớn như Mỹ, EU, Canada, Australia hay Ấn Độ.
Theo Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), danh sách cảnh báo mới nhất đã chỉ ra hàng loạt ngành hàng chủ lực của Việt Nam đang nằm trong “tầm ngắm” của các biện pháp phòng vệ thương mại, bao gồm chống bán phá giá, chống trợ cấp và điều tra gian lận xuất xứ.
Điều này không chỉ phản ánh sự mở rộng thị phần của hàng Việt mà còn đặt ra thách thức lớn cho doanh nghiệp trong việc duy trì tăng trưởng bền vững.
2. Phòng vệ thương mại là gì và vì sao gia tăng?
2.1 Khái niệm phòng vệ thương mại
Phòng vệ thương mại là các biện pháp mà quốc gia nhập khẩu sử dụng để bảo vệ ngành sản xuất nội địa trước sự cạnh tranh từ hàng hóa nhập khẩu. Các công cụ phổ biến bao gồm:
- Thuế chống bán phá giá
- Thuế chống trợ cấp
- Biện pháp tự vệ
- Điều tra chống lẩn tránh thuế
2.2 Nguyên nhân khiến hàng Việt bị điều tra nhiều hơn
Việc xuất khẩu tăng nhanh, nhiều mặt hàng đối mặt nguy cơ bị điều tra phòng vệ xuất phát từ một số nguyên nhân chính:
- Xuất khẩu tăng nhanh đột biến: Khi kim ngạch tăng nhanh trong thời gian ngắn, dễ gây nghi ngờ về hành vi bán phá giá
- Dịch chuyển chuỗi cung ứng: Do ảnh hưởng địa chính trị, nhiều doanh nghiệp chuyển sản xuất sang Việt Nam
- Cạnh tranh trực tiếp với ngành nội địa nước nhập khẩu
- Tiền lệ từ các quốc gia khác: Khi một nước đã áp thuế với Trung Quốc, họ sẽ theo dõi các quốc gia thay thế như Việt Nam
3. Nhóm thép: Tâm điểm rủi ro phòng vệ thương mại
3.1 Danh sách các sản phẩm bị cảnh báo
Ngành thép tiếp tục là lĩnh vực chịu nhiều áp lực nhất. Có tới 11 mặt hàng đang được theo dõi, bao gồm:
- Thép dẹt cán nguội
- Thép mạ hoặc tráng thiếc
- Thép phủ vật liệu hữu cơ
- Thép không gỉ cán nguội
- Thép hình cán nóng
- Thép kết cấu rỗng
- Bu lông, đinh vít bằng sắt hoặc thép
Các thị trường xuất khẩu chính gồm:
- Mỹ
- Liên minh châu Âu (EU)
- Australia
- Mexico
3.2 Rủi ro từ thị trường EU
EU là một trong những thị trường có hệ thống phòng vệ thương mại chặt chẽ nhất. Đặc biệt:
- Thép dẹt cán nguội đã bị áp thuế với Trung Quốc, Nga, Brazil, Iran
- Thép phủ hữu cơ cũng đang chịu thuế từ Trung Quốc
Trong khi đó, xuất khẩu tăng nhanh trong hoạt động thương mại của Việt Nam:
- Thép dẹt cán nguội đạt 167,6 triệu USD (2025), tăng 39,2%
- Thép phủ vật liệu hữu cơ đạt 146,5 triệu USD, tăng 22,4%
Tốc độ tăng trưởng này chính là yếu tố khiến nguy cơ bị điều tra ngày càng cao.
4. Ngành gỗ: Tăng trưởng mạnh nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro
4.1 Sofa khung gỗ – mặt hàng đáng chú ý
Trong nhóm gỗ và sản phẩm gỗ, ghế sofa khung gỗ là sản phẩm bị cảnh báo rõ rệt nhất:
- Kim ngạch xuất khẩu năm 2025: 3,4 tỷ USD
- Tăng trưởng: 8,8%
- Thị phần tại Mỹ: 54,1%
Dù Mỹ hiện chủ yếu áp dụng biện pháp với hàng Trung Quốc, nhưng với mức thị phần lớn như vậy, nguy cơ điều tra với Việt Nam là hoàn toàn có thể xảy ra.
4.2 Các sản phẩm gỗ khác cũng bị theo dõi
Ngoài sofa, nhiều sản phẩm khác cũng nằm trong danh sách cảnh báo:
- Gỗ dán
- Tủ bếp
- Gỗ thanh và viền dải
Đáng chú ý, gỗ thanh xuất khẩu sang Mỹ đạt:
- 84,9 triệu USD năm 2025
- Tăng 21,8%
- Chiếm 10,7% thị phần nhập khẩu
Đây là tín hiệu cho thấy ngành gỗ đang đối mặt với rủi ro tương tự như các ngành thép trước đây.
5. Kim loại và vật liệu xây dựng: Không nằm ngoài xu hướng
5.1 Nhôm và đồng tại thị trường Canada
Một số sản phẩm kim loại khác cũng đang bị cảnh báo, đặc biệt tại Canada:
- Nhôm thanh định hình:
– Kim ngạch: 78,5 triệu USD
– Tăng trưởng: 33,6% - Ống đồng:
– Kim ngạch: 38,4 triệu USD
– Tăng trưởng: 44,8%
– Thị phần: 30,8%
Việt Nam hiện là nhà cung cấp lớn thứ hai tại Canada, điều này càng làm tăng khả năng bị điều tra.
5.2 Kính nổi tại Mỹ và Ấn Độ
Trong nhóm vật liệu xây dựng, kính nổi là sản phẩm đáng chú ý:
- Xuất khẩu sang Ấn Độ đạt 83,9 triệu USD
- Tăng trưởng: 14,9%
Ấn Độ đã áp thuế với nhiều quốc gia như:
- Trung Quốc
- Thái Lan
- Malaysia
- Bangladesh
- UAE
- Ả Rập Xê Út
Do đó, việc Việt Nam tăng trưởng nhanh tại thị trường này khiến nguy cơ bị điều tra là rất rõ ràng.
6. Thực trạng: Số vụ điều tra phòng vệ thương mại gia tăng
Năm 2025 ghi nhận:
- 21 vụ việc phòng vệ thương mại mới
- Từ 11 thị trường khác nhau
- Mỹ dẫn đầu với 7 vụ (33%)
Điều này cho thấy xu hướng bảo hộ thương mại đang gia tăng mạnh trên toàn cầu. Đồng thời, quy mô xuất khẩu tăng nhanh của Việt Nam đã vượt 475 tỷ USD, tạo áp lực lớn hơn từ phía các đối tác thương mại.
7. Tác động đến doanh nghiệp xuất khẩu
Việc xuất khẩu tăng nhanh, nhiều mặt hàng đối mặt nguy cơ bị điều tra phòng vệ có thể gây ra nhiều hệ lụy:
7.1 Tăng chi phí xuất khẩu
- Thuế chống bán phá giá có thể rất cao
- Chi phí pháp lý và tuân thủ tăng
7.2 Mất thị trường
- Bị áp thuế khiến giá bán không còn cạnh tranh
- Khách hàng chuyển sang nhà cung cấp khác
7.3 Ảnh hưởng uy tín doanh nghiệp
- Bị điều tra có thể ảnh hưởng đến hình ảnh thương hiệu
- Tăng rủi ro kiểm tra trong các lô hàng sau
8. Doanh nghiệp cần làm gì để giảm rủi ro?
8.1 Kiểm soát nguồn gốc xuất xứ
- Đảm bảo minh bạch nguyên liệu
- Tránh sử dụng nguyên liệu từ các quốc gia đang bị áp thuế
8.2 Đa dạng hóa thị trường
- Không phụ thuộc vào một thị trường lớn
- Mở rộng sang các thị trường tiềm năng khác
8.3 Theo dõi cảnh báo sớm
- Cập nhật thông tin từ Cục Phòng vệ thương mại
- Chủ động điều chỉnh chiến lược xuất khẩu
8.4 Nâng cao giá trị sản phẩm
- Chuyển từ gia công sang sản phẩm có thương hiệu
- Tăng hàm lượng công nghệ và thiết kế
8.5 Chuẩn bị hồ sơ pháp lý đầy đủ
- Lưu trữ chứng từ rõ ràng
- Sẵn sàng hợp tác khi bị điều tra
9. Chiến lược dài hạn cho ngành xuất khẩu Việt Nam
Để phát triển bền vững trong bối cảnh xuất khẩu tăng nhanh, nhiều mặt hàng đối mặt nguy cơ bị điều tra phòng vệ, cần có chiến lược tổng thể:
9.1 Phát triển chuỗi cung ứng nội địa
- Giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu
- Tăng tỷ lệ nội địa hóa
9.2 Tăng cường năng lực pháp lý
- Đào tạo đội ngũ chuyên trách về phòng vệ thương mại
- Hợp tác với luật sư quốc tế
9.3 Xây dựng thương hiệu quốc gia
- Định vị hàng Việt Nam chất lượng cao
- Tránh cạnh tranh bằng giá thấp
10. KẾT LUẬN
Không thể phủ nhận rằng xuất khẩu đang là động lực quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, đi cùng với thành công đó là những thách thức ngày càng lớn từ các biện pháp phòng vệ thương mại. Thực tế cho thấy, xuất khẩu tăng nhanh, nhiều mặt hàng đối mặt nguy cơ bị điều tra phòng vệ không còn là cảnh báo mà đã trở thành xu hướng rõ ràng. Doanh nghiệp cần chủ động thích ứng, nâng cao năng lực cạnh tranh và tuân thủ quy định quốc tế để duy trì đà tăng trưởng bền vững.
Tham khảo về dịch vụ logistics toàn diện và tư vấn chi tiết tại:
SAS LOGISTICS JSC
T: 028 38 48 8575
W: https://saslogistics.vn/
ZALO OA: https://zalo.me/227135675784858581?src=qr
A: 5th Fl., 28 Truong Son Building, 28 Truong Son, Tan Son Hoa, Ho Chi Minh City, Vietnam.